PIGPD występuje do OECD w sprawie trybu prac nad Narodowym Programem Leśnym

Polska Izba Gospodarcza Przemysłu Drzewnego skierowała do Dyrekcji ds. Zarządzania Publicznego Organizacji Współpracy Gospodarczej i Rozwoju (OECD) wystąpienie dotyczące sposobu prowadzenia prac nad Narodowym Programem Leśnym (NPL).

Wystąpienie nie dotyczy merytorycznych rozstrzygnięć w zakresie leśnictwa, lecz metodyki tworzenia polityki publicznej. Narodowy Program Leśny ma uzyskać rangę ustawową i kształtować wieloletnią politykę państwa. Z tego względu proces jego przygotowania powinien odpowiadać standardom OECD dotyczącym projektowania polityk publicznych, konsultacji, udziału interesariuszy, przejrzystości oraz ewaluacji.

Standardy zarządzania publicznego OECD

Podstawę wystąpienia stanowi dorobek OECD odnoszący się bezpośrednio do sposobu tworzenia polityki publicznej, w szczególności:

• Zalecenie Rady w sprawie otwartego rządu z 2017 r., wskazujące na znaczenie przejrzystości, integralności, rozliczalności i udziału interesariuszy;
• Zalecenie Rady w sprawie polityki i zarządzania regulacyjnego z 2012 r., obejmujące angażowanie interesariuszy, równoważną ocenę skutków gospodarczych, społecznych i środowiskowych oraz ewaluację następczą;
• Ramy polityki na rzecz dobrego zarządzania publicznego z 2020 r., uwzględniające identyfikację problemu, formułowanie polityki, wdrażanie, komunikację i ewaluację;
• Wytyczne dotyczące procesów udziału obywateli z 2022 r., odróżniające informowanie i konsultowanie od rzeczywistego angażowania.

W ocenie PIGPD sposób prowadzenia prac nad NPL odbiega od tych standardów w stopniu uzasadniającym przedstawienie sprawy na forum OECD.

Harmonogram niedostosowany do rangi dokumentu

Pierwotnie zakładano, że cały proces potrwa około dwóch i pół roku. Prace zespołów rozpoczęły się jednak 5 maja i zakończyły 19 czerwca 2026 r., a więc trwały około sześciu tygodni.

Tak skompresowany harmonogram utrudnia rzetelną identyfikację problemów oraz właściwe formułowanie i projektowanie polityki publicznej. Nie pozwala także na przeprowadzenie pogłębionych analiz i rzeczywisty namysł interesariuszy. W tak krótkim czasie nie sposób przygotować dobrej, odpowiedzialnej i wieloletniej polityki państwa.

Ograniczona reprezentacja sektora drzewnego

Standardy OECD wymagają, aby skład uczestników procesu odzwierciedlał strukturę interesariuszy, na których będzie oddziaływać przygotowywana polityka.

Reprezentacja sektora drzewnego była ograniczona liczebnie i zbliżona do reprezentacji Parlamentu Młodych. Nie uwzględniono również specyfiki polskiej branży drzewnej, w której funkcjonują dwie odmienne grupy interesu: liczne małe i średnie przedsiębiorstwa oraz duże koncerny płytowe i papiernicze.

W kilku zespołach każda z tych grup była reprezentowana tylko przez jedną osobę. Nie odpowiada to ani ich znaczeniu gospodarczemu, ani liczbie działających w nich podmiotów.

Nierównomierne potraktowanie tematów

Zakres zagadnień został wstępnie wybrany, a następnie opracowany w sposób nierównomierny. Tematy dotyczące ochrony środowiska i ograniczeń rozwinięto szczegółowo, niekiedy wręcz detalicznie. Zagadnienia gospodarcze, w tym gospodarkę surowcową i gospodarcze wykorzystanie drewna, potraktowano natomiast bardzo ogólnie.

Takie podejście jest sprzeczne z zasadą równoważnej oceny skutków gospodarczych, społecznych i środowiskowych. Nierówny poziom szczegółowości pozostawia szerokie pole do interpretacji i rodzi obawę, że ogólne zapisy będą w przyszłości interpretowane zależnie od bieżących potrzeb politycznych.

Rola koordynatora procesu

Zasady przejrzystości, integralności i rozliczalności wymagają zachowania bezstronności przez podmiot koordynujący.

Przedstawiciel Instytutu Badawczego Leśnictwa, którego rola miała ograniczać się do koordynacji, stał się w praktyce kreatorem treści. Określał również, które zagadnienia są właściwe do procedowania. Przyjął tym samym rolę arbitra i „strażnika agendy” (gatekeepera), kontrolującego, jakie kwestie mogą zostać poddane obradom.

Oznacza to odejście od bezstronnej facylitacji na rzecz jednostronnego wpływu na zakres i kierunek prac.

Pozorność współtworzenia

Wytyczne OECD wyraźnie odróżniają informowanie i konsultowanie od rzeczywistego angażowania interesariuszy.

W procesie prac nad NPL znaczna część zagadnień została narzucona z góry. Uczestnicy mogli zgłaszać uwagi i komentarze, ale nie byli rzeczywistymi współtwórcami programu. Taki model odpowiada najniższym poziomom udziału i stwarza ryzyko udziału pozornego, w którym obecność interesariuszy służy legitymizowaniu wcześniej przyjętych rozstrzygnięć.

W odniesieniu do ograniczeń o charakterze gospodarczym zabrakło również rzetelnej oceny skutków. Proces nie przewidywał ponadto mechanizmu ewaluacji następczej, który umożliwiłby weryfikację jego jakości i legitymizacji.

Ryzyko swobodnej interpretacji NPL

Kumulacja wskazanych rozbieżności prowadzi do realnego ryzyka, że dokument o randze ustawowej – przygotowany w nadmiernym pośpiechu, nierównomiernie rozwinięty, wypracowany przy niereprezentatywnym składzie i jednostronnej koordynacji – stanie się narzędziem swobodnej interpretacji zależnej od bieżących potrzeb politycznych.

Narodowy Program Leśny powinien być natomiast podstawą stabilnej, przewidywalnej i wieloletniej polityki państwa. Obecny sposób prowadzenia prac podważa zaufanie interesariuszy gospodarczych i osłabia legitymizację całego procesu, wbrew celom standardów OECD w zakresie zarządzania publicznego.

Postulaty PIGPD

Polska Izba Gospodarcza Przemysłu Drzewnego zwróciła się o rozważenie odniesienia trybu prac nad NPL do standardów OECD, w szczególności poprzez:

• przyjęcie realnego, wieloletniego harmonogramu odpowiedniego do rangi dokumentu;
• zapewnienie zrównoważonej i reprezentatywnej obecności interesariuszy, z uwzględnieniem polskiej specyfiki sektora;
• wprowadzenie równoważnej oceny skutków gospodarczych, społecznych i środowiskowych;
• ujednolicenie poziomu szczegółowości zapisów;
• zapewnienie bezstronności podmiotu koordynującego;
• oddzielenie funkcji koordynacji od decydowania o zakresie procedowanych zagadnień;
• przejście od konsultacji do rzeczywistego współtworzenia programu;
• wprowadzenie ewaluacji następczej procesu.

W ocenie Izby odniesienie prac nad NPL do standardów OECD pozwoliłoby przywrócić równowagę między wymiarem środowiskowym, społecznym i gospodarczym. Zapewniłoby również, że powstający dokument będzie efektem rzeczywistego współtworzenia, a nie jednostronnie ukształtowanego i pośpiesznego procesu.

PIGPD pozostaje do dyspozycji OECD i deklaruje gotowość do przekazania dodatkowych informacji oraz szczegółowej dokumentacji przedstawionych uwag.

Red. Piotr Poziomski

Position_stakeholders_NPL_EN

IG-39-07-2026

2026-07-29 PIGPD Letter